Orta ve büyük ölçekli bir binada telefon santrali değişimi çoğu zaman iki beklenti arasında sıkışır: mevcut analog telefonları ve kabloları korumak isteyen teknik ekip ile IP tarafına geçmeyi planlayan yönetim. Telesis PX24100, PX24 ailesinin bu iki beklentiyi aynı sistemde buluşturan yüksek kapasiteli konfigürasyonlarından biridir. Bu yazıda cihazın tanıtım cümlelerini değil, sipariş ve kurulum öncesinde gerçekten gereken üç hesabı anlatıyoruz: kaç abone, kaç dış hat, kaç kart. Ardından slot, lisans ve güç tarafındaki sınırları Telesis’in PX24 serisi kılavuzundaki değerlerle sıralıyoruz.
PX24100 ailenin neresinde duruyor?
PX24 serisi bir hibrit santral ailesi: analog, sayısal ve IP aboneler aynı sistemde çalışabiliyor. Kılavuzun PX24x kasa tablosunda genişleme yuvası sayısı 28, işletim sistemi Xymphony, işlemci PC-104 tipi endüstriyel CPU, besleme 220 VAC / 48 VDC olarak veriliyor. Kasa standart dolaplara ya da 19 inç raflara monte edilebiliyor; anahtarlama sayısal ve bloklamasız, Ethernet arayüzü 10/100 BaseT.
PX24x yapısı tek kabinetle sınırlı değil: dört kabinete kadar üst üste monte edilebiliyor. Her kabinet kendi güç kaynağını ve kart yuvalarını barındırıyor; en alttaki kabinet kontrol ve anahtarlama ünitesinin oturduğu özel arka plakaya sahip. Bu ayrıntı satın alma aşamasında önemli, çünkü büyüme senaryosunda yeni kabinet eklemek kart eklemekten farklı bir iş: ek kabinetler DFF kartı üzerindeki 40 iletkenli konnektörler ve yassı kablolarla bağlanıyor.
PX24100 bu yapı içinde daha yüksek abone sayısına çıkmak isteyen kurumlar için listelenen bir konfigürasyon. Kapasitesi tek bir sayıyla gelmiyor; kasa sayısı, takılan kartlar ve lisanslar birlikte belirliyor. Bu yüzden “kaç abone” sorusunun net cevabı sipariş konfigürasyonunda çıkıyor.
1. Abone sayısını masaya göre değil porta göre hesaplayın
PX24x kasasında analog abone başına düşen kart DASF: kart başına 16 abone arayüzü taşıyor. Yani 100 analog masa için 7 DASF gerekir; 7 × 16 = 112 port, 12 port da yedek kalır. Masaların bir kısmı sayısal telefon veya IP telefon olacaksa DASF ihtiyacı aynı oranda düşer, buna karşılık IP tarafında ayrı lisans ve kanal planı devreye girer.
Hesaba yalnızca masaları yazmak eksik kalır. Faks, asansör telefonu, alarm hattı, kargo/resepsiyon gibi uçlar da birer abone portu tüketir. Devreye alma sırasında “bu hat nereye bağlanacak” sorusuyla ortaya çıkan bu uçlar, port planına baştan eklenmezse sonradan kart almak gerekir. Bu yüzden gerçek masa sayısına yüzde 10-20 pay eklemek, hem bugünkü kurulumu hem de bir sonraki büyümeyi rahatlatır.
2. Dış hat ve eşzamanlı görüşme sayısını ayırın
Analog dış hatlar DATF kartıyla geliyor ve kart başına 8 dış hat arayüzü var. Yani 8 hatlık bir bağlantı tek kartla çözülüyor; 16 hat gerekiyorsa iki DATF alınır. Ailede BRI ISDN için DDL kartı (kart başına 4 S0/T0 arayüzü) ve E1 PRI arayüzleri de var; hangisinin kullanılacağı operatörden gelen hatta göre netleşir.
Masa sayısı ile dış hat sayısı aynı şey değil. 100 masalık bir işletmede dışarıyla aynı anda konuşan kişi sayısı genellikle 8-12 bandında kalır; çağrı merkezi ya da satış ekibi varsa bu sayı yukarı çıkar. Sesli yanıt ve kuyruk kullanılacaksa kanal sayısı ayrıca sorulur, çünkü arayan kişi kuyrukta beklerken de bir kanal meşgul eder. Bu iki sayıyı ayırmadan verilen sipariş, ya gereksiz hat maliyeti ya da “dışarı çıkamıyoruz” şikâyeti üretir.
3. Slot bütçesini ve kart tiplerini birlikte planlayın
Kartların port sayıları planlamayı kolaylaştırır: DASF 16 analog abone, DATF 8 analog dış hat, DEM 4 analog E&M arayüzü, DDL 4 S0/T0 BRI arayüzü. Kılavuz bu kartların genel amaçlı boş yuvaya takılabildiğini, yalnızca DDL için bir istisna olduğunu söylüyor: DDL sadece ilk kabinetin en sağdaki son yuvasına takılmalı.
28 yuvalık bir kasada 7 DASF ve 1 DATF toplam 8 yuva kaplar; geriye ciddi bir boşluk kalır. Ancak bu boşluğun tamamını abone kartıyla doldurmayı planlamak doğru değil. Yuvayı dolduran her kart güç kaynağından besleniyor, lisans istiyor ve kablolama tarafında MDF’te yer istiyor. Bu yüzden slot bütçesinde iki-üç yuvayı boş bırakmak, sonradan kapasite artırımı gerektiğinde kabinet eklemek zorunda kalmamak demek. Birden fazla kabinet kullanılacaksa bağlantı sırası da kılavuzda tanımlı: en alttaki ek kabinet DFF kartının en üst konnektörüne, ortadaki ortaya, en üstteki en alta bağlanıyor.
4. Lisans kalemlerini sipariş listesine yazın
Kılavuz kartlar için açık bir cümle kuruyor: normal çalışma için kartın lisanslanması gerekir, lisanslama fabrikada ya da kurulum sonrasında yapılabilir. Ayrıca arayan numarayı gösterme (Caller ID) ETSI FSK tarafında opsiyonel bir lisans kalemi olarak geçiyor. Yani kartı satın almak ile o kartın üzerindeki portları kullanmak aynı şey değil.
Bu ayrım ikinci el alımda daha da önemli hale geliyor. Çalışan bir sistemden sökülen kart fiziksel olarak sağlam olabilir; fakat lisansı önceki sisteme bağlıysa yeni kurulumda ek maliyet çıkarır. Satın alma öncesinde “bu kartın lisansı devrediliyor mu, hangi portlar lisanslı” sorusuna yazılı cevap istemek, sonradan doğacak sürprizi engeller.
5. Güç, akü ve zil hattını ayrı bir kalem olarak düşünün
PX24x kabinetleri 220 VAC 50 Hz şebekeden çalışıyor; her kabinetin kendi güç kaynağı var ve her birinin şebekeye bağlanması gerekiyor. Güç kaynaklarının ön yüzünde akü, harici AC/DC çevirici ve paralel bağlantı için artı-eksi klemensler bulunuyor; nominal voltaj 53 VDC. Kaynağın içindeki DC/DC çevirici 48 VDC’den ±5 VDC, konsollar için regüle edilmemiş 7 VDC ve 25 Hz/130 VAC zil sinyalini üretiyor.
Uygulamada en çok atlanan iki nokta burada: akü kablosunun kesiti akü amperine göre seçilmeli ve şebeke voltajı 170 V’un altına düştüğünde önlem alınmalı. Zil sinyalini ayrı bir kaynaktan üretmeye çalışmak yerine sistemin kendi zil çıkışını kullanmak, analog telefonların kadans ayarlarıyla birlikte daha temiz sonuç veriyor.
6. Devreye almada üç kural: enerji, topraklama, yetkili servis
Kılavuzun güvenlik bölümü kısa ve net. Santral çalışır haldeyken kartlar yerinden sökülüp takılmamalı. MDF çatısı topraklanmalı ve bu toprak başka hiçbir ekipmanın toprağıyla ortak olmamalı; paratoner veya trafo toprağıyla birleştirilmiş bir MDF, arıza aramaya başlanan ilk yer oluyor. Kurulum ve bakım Telesis yetkili satış ve servis noktalarına yaptırılmalı.
Ortam tarafında da birkaç sınır var: cihaz doğrudan güneş ışığı almayan, nemden uzak bir yerde durmalı; yüksek frekans üreten cihazlarla aynı ortamda bulunmamalı; bağlı olduğu 220 V prize başka cihaz takılmamalı. Kapasite artırımı ihtimaline karşı kurulum alanının tavan yüksekliği ve çevresi baştan uygun seçilmeli.
7. İkinci el PX24100 alırken hangi üç şeye bakılır?
İkinci el alımda cihazın çalışması tek başına yeterli değil; üç başlık birlikte kontrol edilmeli. Birincisi kart revizyonu ve etiket: aynı model adı altında farklı revizyonlar dolaşabilir, kartın üzerindeki revizyon numarası kasanın ve yazılımın sürümüyle uyumlu olmalı. İkincisi lisans durumu; hangi kartların lisanslı olduğu yazılı olarak alınmalı. Üçüncüsü kasa ve güç tarafı: her kabinetin güç kaynağı ayrı ayrı test edilmeli, DFF bağlantı kabloları ve konnektörleri eksiksiz olmalı.
Bizde sistemlerin hem sıfır hem ikinci el seçeneği bulunuyor. İkinci el sistemler bakımdan geçirilip çalışır durumda gönderiliyor ve 1 yıl garanti veriliyor; sıfır kurulumlarda ise kapasite ve kart yapılandırması sipariş öncesinde netleştiriliyor. Güncel konfigürasyon ve stok için Telesis PX24100 Santral sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
PX24100 mevcut analog telefonlarla çalışır mı?
Evet. Seri hibrit yapıda olduğu için analog abone kartı takıldığı sürece mevcut analog telefonlar kullanılmaya devam eder; kablolama ve hat empedansı uygunsa telefon değişimi gerekmez. Kılavuz analog abone hattı çevrim direnci için 3.000 ohm ve üzeri değerini veriyor.
Kaç abone kartı gerektiğini nasıl hesaplarım?
Toplam analog port ihtiyacını 16’ya bölüp yukarı yuvarlayın; çıkan sayı DASF kartı sayısıdır. 100 port için 7 kart (112 port) yeterli olur. Dış hatlarda formül aynı: her DATF 8 analog dış hat taşır.
Lisanssız kart takılırsa ne olur?
Kılavuz normal çalışma için kartın lisanslanmasını şart koşuyor. Lisanssız kartın portları devreye alınmaz; bu yüzden kart siparişiyle lisans kalemini aynı listede yürütmek gerekir.
IP’ye geçmek zorunlu mu?
Hayır. Sistem, analog ve sayısal kartlarla bugünkü haliyle çalışmaya devam eder; IP yalnızca uzak şube, evden çalışan ekip veya yazılım telefonu gibi ihtiyaç duyulan noktalarda devreye alınır. Birden fazla lokasyon varsa ailenin otonom birim (rX) yapısı, birimlerin merkez olmadan birlikte çalışmasına izin veriyor.
Sonuç: doğru sipariş üç sayıyla başlar
PX24100 için doğru konfigürasyon, üç sayının netleşmesiyle çıkıyor: analog port ihtiyacı, eşzamanlı dış hat ihtiyacı ve büyüme payı. Bu üç sayı kart sayısını, kart sayısı da slot ve lisans listesini belirliyor. Kasa ve güç tarafındaki sınırlar ise kurulum yerinde değil, sipariş öncesinde konuşulması gereken konular.
Daha küçük ölçekli bir ofis için aynı ailenin kompakt modellerine bakıyorsanız Telesis NANO Santral ve ikinci el NANO alım rehberi iyi bir başlangıç noktası. Besleme tarafında Telesis uyumlu trafolu adaptör ve telefon santrali adaptörü ürünlerini, tüm modeller için Telesis ürünleri kategorisini inceleyebilirsiniz. Projenizdeki masa ve dış hat sayısını yazın, kart listesini birlikte çıkaralım.
